Auteur: HansFettelaar

  • Dorpskinderen

    Kinderen in Cambodja zijn er in groten getale en Melop vormt daarop geen uitzondering. Voor veel Cambodjanen is het hebben van kinderen ook voor hun oude dag van groot belang. Voor veel mensen op het Cambodjaanse platteland is een pensioenvoorziening zoals wij die in Nederland kennen nauwelijks beschikbaar. Kinderen vormen daardoor voor veel ouders een belangrijke zekerheid voor hun oude dag. Mensen die te oud of te zwak zijn om te werken en geen kinderen hebben die in hun onderhoud kunnen voorzien, kunnen het dan ook heel moeilijk krijgen.

    Soms is er nog familie die hun af en toe wat toestopt, maar verder moeten ze er zelf voor zorgen dat ze te eten krijgen. Op het platteland betekent dit dat ze soms afhankelijk zijn van wat de natuur hun biedt. Bij boeddhistische evenementen kunnen ze soms mee-eten en af en toe krijgen ze een gift, bijvoorbeeld bij een housewarming. Wonen ze in de stad, dan is bedelen soms de enige manier om aan geld voor eten te komen.

    Nichtjes van Vanna

    Kinderen en familie in Cambodja

    Het is dus niet zo verwonderlijk dat kinderen worden opgevoed met veel respect voor hun ouders en voor ouderen in het algemeen. Kinderen groeien er op met het besef dat zij later mede verantwoordelijk zijn voor hun ouders, die jarenlang voor hen hebben gezorgd. Voorbeelden zijn volop te zien in mijn foto’s en filmpjes.

    Spelen: kinderen in Cambodja

    Er zijn dus veel kinderen in Melop en wanneer ik hen zie spelen, moet ik vaak denken aan mijn eigen jeugd. Kinderen spelen hier bijna altijd buiten, wat natuurlijk ook wel logisch is gezien het klimaat. Veel kinderen in Melop beschikken niet over mobieltjes en andere digitale apparatuur. Ze spelen daarom met alles waar je maar mee spelen kunt, meestal in groepjes.

    Speelhonk op pagodeterrein

    Meisjes spelen ook hier vaak met poppen of doen rollenspelletjes waarbij ze moeder en kind nadoen. Ze zijn ook dol op allerlei snuisterijen die ze van hun moeders kennen en soms krijgen: kettinkjes, armbandjes, oorbellen, make-up en verkleedkleren. Jongens voetballen veel of vliegeren, als de wind sterk genoeg is, met zelfgemaakte vliegers.

    In de regentijd wordt er ook veel gevist. Eigenlijk zijn het allemaal activiteiten die we in Nederland ook kenden voordat het digitale tijdperk ze naar de achtergrond verdrong.

    De farang als dorpsattractie

    In de tijd dat ik nu in Melop woon, ben ik vooral voor de kinderen een soort attractie geworden, omdat ik de enige buitenlander (farang) ben in de verre omtrek. Zodra ze me zien, word ik luidkeels begroet met “Hello!”, soms gevolgd door “What’s your name?”. Veel verder lijkt hun Engels vaak niet te gaan. De manier waarop Engels hier wordt onderwezen, lijkt vooral op nazeggen gericht.

    Toch geef ik hun altijd antwoord. Voor het gemak kort ik mijn naam maar in tot “Han”, want die “s” aan het eind is voor de meeste Cambodjanen lastig uit te spreken.

    Als ik in Nederland ben, woon ik in het oosten van het land. Wanneer je daar iemand tegenkomt, bijvoorbeeld tijdens een wandeling, is het heel normaal dat je elkaar groet. Toen ik in Melop ging wonen, ging ik met deze gewoonte door. Voor mij heel gewoon, maar voor de Cambodjaanse bevolking kennelijk niet. Ik begreep al snel dat ze het wel leuk vonden, want er werd altijd gelachen als ik weer eens “Hello” zei.

    Na een tijdje werd dat bijna een attractie. Zodra ik door de hoofdstraat liep en de mensen me zagen, werd er standaard “Hello” geroepen en zei ik hetzelfde terug. Wanneer ouders mij eerder dan de kinderen zagen, zag ik hen vaak fluisteren dat de farang eraan kwam. De kinderen werden dan aangemoedigd om me vanaf de kant van de weg te begroeten.

    Sommigen gaven me zelfs een handje. Dat is geen Cambodjaanse gewoonte, maar ze hadden één keer gezien dat ik een peuter op de arm van zijn moeder een hand had gegeven. Ik blijf ook altijd wat terugzeggen, of ze nou vijf jaar zijn of vijfenzeventig.

    Het is best leuk om populair te zijn in het dorp, maar als je twee keer per dag door de hoofdstraat loopt en per keer vijftig keer “Hello” moet zeggen, wordt het soms wel wat vermoeiend. Vandaar dat ik mijn ochtend- en avondwandeling zoveel mogelijk over de rijstvelden maak, waar ik slechts enkele dorpelingen tegenkom.

    Kermis in Melop

    Laatst was er een evenement bij de pagode, een soort kermisje met wat draaimolens en eettentjes. Rijke dorpsgenoten die inmiddels in Phnom Penh woonden, hadden ruim gedoneerd om het evenement te financieren en zouden per helikopter arriveren. Daarom was er voor deze weldoeners een erehaag gevormd, bestaande uit alle kinderen uit het dorp.

    Ik was uiteraard ook nieuwsgierig naar het evenement. Omdat de erehaag de enige entree tot het pagodeterrein vormde, liep ik daar dus ook maar doorheen.
    Nou, horen en zien vergingen me. Echt, in koor begroetten ze mij luidkeels. Ik kreeg toen enig idee hoe Sinterklaas zich moet voelen wanneer hij in Nederland aankomt. Gelukkig waren de eregasten nog niet gearriveerd, want die moesten het iets later doen met een veel ingetogener welkom.

    Naar school in Cambodja

    Er zijn hier twee scholen in de buurt: een basisschool in Melop (groepen één tot en met zes) en een middelbare school in Pea Reang (groepen zeven tot en met twaalf). Ook is er in Melop nog een locatie waar kinderen na groep twaalf een extra jaar onderwijs kunnen volgen ter voorbereiding op een vervolgstudie, bijvoorbeeld in Phnom Penh.

    Basisschool

    Kinderen in Cambodja gaan hier zes dagen per week naar school, netjes in uniform. De meesten gaan met de fiets en sommigen lopend. Een aantal gaat zelfs met de scooter, want vanaf een jaar of tien zie je kinderen hier al op een scooter rijden.

    Kinderen in Cambodja: vissen, vliegeren en spelen

    Na school wordt er natuurlijk gespeeld, altijd buiten. Ze hebben altijd plezier, lijkt het wel. Ik heb hier eigenlijk nog nooit een huilend kind gezien, en ik zie echt veel kinderen.

    Ze voetballen met een blikje of soms met een kleine bal. Vliegeren kunnen de meeste jongens erg goed. Ze weten precies hoe ze een vlieger moeten maken om hem hoog in de lucht te krijgen.

    Vissen doen ze ook, maar vooral in de regentijd, want dan staat er overal water. Een hengeltje wordt gemaakt van een bamboestokje, een draadje garen en een haakje. De dobber bestaat meestal uit een stukje teenslipper.

    Zelfgemaakte hengel van bamboestokje met stukje teenslipper

    Aan het eind van de regentijd hebben ze geen hengel meer nodig. Dan vallen overal zandgaten droog en kunnen zowel ouders als kinderen de vissen gewoon met de hand vangen.

    Dat is een heerlijk moment voor de meeste kinderen. Zowel jongens als meisjes mogen dan heerlijk door de modder kruipen om de vissen te pakken die in het laatste beetje water proberen te overleven. Ze verzamelen ze in emmers. De ouders zeuren dan echt niet over vieze kleding, zeker niet wanneer de emmer vol vis zit.

    Zolang de kinderen naar de basisschool gaan, krijgen ze alle gelegenheid om voor en na schooltijd te spelen. Gaan ze naar de middelbare school, dan komen er wat meer taken en verantwoordelijkheden bij, maar school blijft de hoogste prioriteit.

    Jonge monniken

    Voor jongens is er naast de ‘normale’ school nog een andere mogelijkheid: onderwijs bij de monniken op het pagodeterrein. Voor veel dorpelingen is het heel eervol wanneer hun zoon ervoor kiest om monnik te worden. Al dan niet ingegeven door zijn ouders kan een jongen al op zeer jonge leeftijd toetreden tot de monnikenorde op het pagodeterrein.

    De jongen moet zich eerst voorbereiden door het verhaal van Boeddha te lezen en te begrijpen en enkele mantra’s te kunnen opzeggen. Na voldoende voorbereiding volgt een inwijdingsritueel: zijn hoofd wordt kaalgeschoren en hij ontvangt zijn oranje gewaad.

    Vanna’s broer wordt tijdelijke monnik

    Vanaf dat moment woont de jongen niet meer bij zijn ouders, maar in een van de verblijven van de monniken op het pagodeterrein. Hij krijgt nieuwe taken, variërend van het schilderen van monumenten op het terrein tot het opruimen van snoeiafval rond de pagode. Maar er blijft altijd wel tijd over om met zijn leeftijdgenootjes te spelen.

    Klusjes doen op het pagodeterrein

    Ofschoon veel kinderen in Cambodja, en zeker in een dorp als Melop, in armoede leven, heb ik de overtuiging gekregen dat de meesten van hen een gelukkige jeugd hebben. De twintig jaar jongere halfbroer van Vanna, die nu in Phnom Penh woont en werkt, vertelde me dat hij zeer dierbare herinneringen heeft aan zijn geboortedorp.

    Ook hij kwam uit een arm gezin, maar het spelen op de rijstvelden met de vele leeftijdgenootjes zou hij nooit meer vergeten, zei hij met melancholie in zijn ogen.

  • Phnom Penh

    In 2017 bezocht ik voor de eerste keer Phnom Penh. De rit per tuktuk vanaf het vliegveld naar het hotel in het centrum staat me nog helder voor de geest. De ongelooflijke chaos op de weg, doordat iedereen zijn eigen weg baande, al dan niet zigzaggend door het verkeer, was enerverend om te zien.

    Als er al verkeerslichten waren, dienden die hooguit als advies. Ze werden dan ook systematisch door de vele scooters en tuktuks genegeerd. Maar omdat iedereen gewend leek aan de manier waarop het verkeer zich afwikkelde, ging er maar zelden iets mis.

    Wat me ook al snel opviel, was dat de Cambodjanen zich niet erg bekommerden om hoe hun stad eruitzag. Mensen gooiden hun hun afval gewoon uit het autoraampje of vanaf de scooter op de weg. Overal lag afval.

    Het oude centrum

    Sinds die tijd en tot op heden heb ik geregeld in Phnom Penh mogen verblijven. Door de jaren heen werd de stad, en specifiek het oude centrum, mij steeds dierbaarder. Meer foto’s van Phnom Penh zijn te vinden op mijn fotopagina.

    De vele bars, restaurants, hotels en massagesalons zorgden voor een levendige sfeer. Ook de Oude Markt, de Nachtmarkt en de Centrale Markt heb ik steeds met plezier en succes bezocht als ik wat nodig had.

    Over de prachtige boulevard langs de Mekong heb ik zeer vaak gewandeld. Vooral in de vroege ochtend en aan het begin van de avond, als het wat koeler is, is dat een genot om te doen.

    De moeilijke coronajaren

    In de coronatijd heeft de stad het moeilijk gehad. De toeristen bleven weg. Er kwamen nog maar weinig bezoekers naar de restaurants, massagesalons en bars, waardoor veel mensen hun baan verloren en veel horecazaken moesten sluiten.

    Maar na deze periode kwam de stad als een feniks opnieuw tot leven. Het stadsbestuur heeft deze opleving ook aangegrepen om het toerisme, en daarmee de dynamiek in het centrum, een extra impuls te geven.

    Phnom Penh komt weer tot leven

    De stad werd een stuk schoner. De gemeente stelde straatvegers aan en plaatste afvalbakken. Ook haalde de gemeente het afval geregeld op.

    Daarnaast organiseert de gemeente nu op beide weekenddagen een enorme braderie langs en op de boulevard. Ruim twee kilometer vol met eettentjes, kraampjes met van alles en nog wat en livemuziek. Hiervoor sluit de gemeente de drukke weg langs de boulevard vanaf 17.30 uur tot middernacht volledig af voor het verkeer.

    Deze avonden zijn een doorslaand succes. Duizenden mensen zijn dan op de been om te eten, te winkelen en te dansen op de muziek.

    Phnom Penh is goed bezig en ik ga er dan ook graag weer naartoe.

  • Farang in Cambodja

    Ik ben een Nederlander, en hoe meer ik in het buitenland ben, hoe meer ik besef dat ik altijd Nederlander zal blijven. Hoe graag ik ook in Cambodja ben, ik zal nooit een Cambodjaan worden. Ook in het dorp waarin ik nu woon zal ik altijd de farang in Cambodja , de buitenlander, zijn.

    Mijn leven als farang in Cambodja

    Hoe ben ik daar dan terecht gekomen?

    Eind 2017 zette ik mijne eerste stappen als farang in Cambodja. Een vriend van me was er al vaker geweest. Hij was intussen getrouwd met een Cambodjaanse en had er zelfs een huis laten bouwen. Hij haalde me ertoe over Cambodja te bezoeken. In april 2017 besloot ik dat te gaan doen. Ik boekte een retourvlucht naar Phnom Penh voor de maand september.

    Mijn vriend had echter nog wat voor mij in petto. Hij stelde me voor aan Vanna, een volgens hem heel leuke vrouw van destijds zesenveertig jaar, die hij in het uitgaansleven van Phnom Penh had leren kennen. In april ben ik toen via WhatsApp met Vanna in contact gekomen. Het klikte eigenlijk gelijk tussen ons en hoewel het soms lastig communiceren was, omdat de vertaalsoftware nog verre van perfect was en de vertalingen dus soms cryptisch overkwamen, vond ik het heel leuk wetenswaardigheden met elkaar uit te wisselen.

    Omdat we ons WhatsApp-contact werkelijk geen dag oversloegen, vond ik het dan ook niet meer dan logisch haar vlak voor mijn vertrek ertoe uit te nodigen de maand dat ik in Cambodja zou zijn, samen met mij door te brengen.

    The many faces of Angkor Thom

    Rondreis door Cambodja

    We zouden dan een rondreis door het land maken en alle bezienswaardigheden bezoeken. Ze moest daar het een en ander voor regelen, maar nadat dat gebeurd was, nam ze deze uitnodiging aan. Ze stond op het vliegveld te wachten en het was liefde op het eerste gezicht. Nu, vijf jaar later, zijn we nog steeds verliefd. Het grootste gedeelte van het jaar leven we in Melop. Melop is een dorpje op ongeveer vijfenzestig km van Phnom Penh in de provincie Prey Veng.

    We leven daar samen met onze dieren (honden en kippen) in een fijn huis. Ook hebben we een tuin (de trots van Vanna) vol fruit en groente. Vanwege Corona hebben we dat twee jaar onafgebroken gedaan, maar vorig jaar ben ik weer een periode in Nederland geweest. In Nederland mis ik haar enorm, maar via social media hebben we dagelijks contact, dus is het te doen.

    Drijvend dorp op het Tonlé Sap meer

    De eerste maand als farang in Cambodja wilde ik zoveel mogelijk van het land zien. Angkor Wat uiteraard, het drijvende dorp van Tonlé Sap. Ook het “Bounty eiland” Koh Rong, Sihanoukville en Phnom Penh met haar Killing Fields en de TuolSleng-gevangenis. Ik wist toen nog niet dat ik in het land zou gaan wonen en genoeg tijd zou hebben om dit te bekijken.

    Ons nieuwe huis

    Een nieuw leven in Cambodja

    De combinatie van alle indrukken die ik in die maand van het land opdeed en de liefde die ik voor Vanna voelde maakte dat ik in 2018 voor de tweede keer naar Cambodja reisde. Op de terugweg nam ik Vanna mee naar Nederland om haar ons land te laten zien. Na een verblijf van drie maanden in Nederland vlogen we terug naar Cambodja. We besloten om een huis te bouwen in Melop en daar te gaan wonen. Terug in Nederland verkocht ik mijn huis en al mijn spullen. Ik nam afscheid van familie en vrienden en reisde ik met mijn hele bezit in twee koffers naar Vanna.

    Intussen woon ik al weer drie jaar als farang in Cambodja. Al vrij snel besloot ik het leven hier en mijn ervaringen met de dorpelingen te beschrijven. Eerst in een blog, voor familie en vrienden, later ook in boekvorm.

    Het leven hier beschrijven is minder gemakkelijk dan het wellicht lijkt. Mijn gebrek aan kennis van de Khmer-cultuur, het boeddhisme, de Cambodjaanse politiek en, niet te vergeten, de flora en fauna van het land zorgde ervoor dat het een heel persoonlijke beleving werd, die ik beschreef. Ook kon ik het niet laten af en toe mijn (buitenlandse) mening over bepaalde zaken te geven.

    Bronnen voor Farang in Cambodja

    Ik heb natuurlijk het een en ander geleerd in de periode dat ik hier woon. De Khmer-taal ben ik nog niet machtig. Ik ken wel veel woorden, maar de uitspraak is erg lastig en een gesprek voeren gaat nog helemaal niet. Gelukkig is een van mijn buren leraar Engels. Via hem kwam ik onder andere te weten hoe het boeddhisme binnen het dorp aanwezig is, wat de betekenis is van bepaalde gewoontes en ceremonies, en nog veel meer. Uiteraard kan ik met sommige vragen ook bij Vanna terecht, maar mijn liefste heeft niet echt het geduld om voor lerares te spelen en stuurt me liever naar de leraar.

    Stukje stof, geen slang

    Alle informatie die ik in dit boekje deel, heb ik vergaard via deze leraar of via het internet. Namen van dieren en planten zijn vaak met Google Lens opgezocht. Deze software is natuurlijk ook afhankelijk van de nauwkeurigheid van mijn fotomateriaal. De foto hieronder is bijvoorbeeld van een stukje stof dat toevallig op het veld lag en omdat het ook zomaar een dode slang had kunnen zijn, vond ik het leuk om het Lens voor te leggen. Lens zocht en vond dat het hier om een grijze rattenslang moest gaan. Zoiets is niet altijd goed te zien en ik weet nu dat ik mijn waarnemingen voorzichtig moet interpreteren.

    Belangrijk is te beseffen dat alle ervaringen, meningen en conclusies in dit boek zijn beschreven vanuit mijn perspectief, een perspectief van een Nederlander die in Cambodja woont. Soms, en vooral in het laatste hoofdstuk (Vrijheid in Cambodja), trek ik daarbij persoonlijke conclusies.

    Zonsopgang op de rijstvelden van Melop